Rijke traditie inspireert

De gemeenschappen die anno nu om ons heen zien, staan in een eeuwenoude traditie. Wij burgers bouwen al eeuwenlang aan gemeenschappen. Denk maar aan de eeuwenoude waterschappen, of ook aan de boermarken en gilden. Mensen namen samen verantwoordelijkheid voor hun waterbeheer, hun agrarische productiegebieden en hun vak.

Tegelijkertijd werden en worden de gemeenschappen ook regelmatig bedreigd door omheiningen, toe-eigeningen, ook wel enclosures genoemd door de Koning en later de staat en de markt. Enclosures zijn acties die de gemeenschappelijke goederen en diensten onteigenen en of privatiseren.

Deze enclosures zijn evenzozeer een aanleiding voor een tegenbeweging. Een beweging die het behoud en herstel van de gemeenschappen realiseren. Deze bewegingen zien we ook door de eeuwen heen.

De traditie van de weerstandsbeweging

Het markantste startpunt van deze weerstandsbeweging ligt eeuwen terug.

808 jaar geleden: het Charter of the Forest (6 november 1217)

We kennen allemaal de Magna Carta, maar enkelen kennen het Charter of the Forest. Waar de Magna Carta de rechten van edelen en de kerk vastlegde, gaf het Charter of the Forest rechten aan gewone mensen (de common man). Het herstelde hun toegang tot bossen, weiden en rivieren, zodat ze konden leven van het gemeengoed. Het was een vroege erkenning dat vrijheid en bestaanszekerheid voortkomen uit gedeeld gebruik van de gemeenschappen – niet alleen uit individueel bezit.

In de eeuwen daarna zijn er diverse weerstandbewegingen geweest, omdat de Koning, en later de staat en ook markt, steeds maar doorgingen met de enclosures. Ik noem er een paar:

– Veenontginning werd geprivatiseerd (1600-1800)

– Boermarken werden opgeheven (1850-1880)

– Gilden werden verboden (1798)

– Publiekrechtelijke bedrijfsorganisaties werden opgeheven (1990-2000)

– Woningcorporaties en energiebedrijven werden geprivatiseerd (1980-2010)

– Data Big-Tech-monopolies (2000-2025)

Met andere woorden, 808 jaar later leven we nog steeds in een tijd van ‘enclosure’: niet van bossen, maar van zorg, kennis, data en grond.

Eigentijdse tegenbeweging

De Constitutie voor de Commons staat in een lange traditie. Zij werkt aan een eigentijds “Charter of the Commons”: een fundament waarmee gemeenschappen samen kunnen zorgen, produceren en besluiten – in samenwerking met markt en overheid, maar met behoud van autonomie. Een van de acties van de Constitutie voor de Commons is het uitdagen van het recht. Recentelijk werd een nieuwe Oefenrechtbank georganiseerd zodat de overheid de gemeenschappen meer en makkelijker rechten kan (terug)geven.

De geest van 1217 leeft voort in wie vandaag werkt aan een samenleving van gedeelde verantwoordelijkheid. Laat deze oude traditie ons bemoedigen en inspireren.

#CharterOfTheForest #Commons #ConstitutieVoorDeCommons #Democratie #Vrijheid #Samenleven